​ATATÜRK'ÜN VAGONU ve BEYAZ TREN ​Nusret Karaca (Tarih Araştırma ve Derlemeleri'nden Seçkiler)

​ATATÜRK'ÜN VAGONU ve BEYAZ TREN ​Nusret Karaca (Tarih Araştırma ve Derlemeleri'nden Seçkiler) ​Çocukluğumdan beri trenlere karşı hep özel bir ilgi duymuşumdur. Bunda; yaz tatillerinde ailemle Haydarpaşa’dan başlayan Adapazarı yolculuklarındaki çocuksu sevinçlerim, dayılarımın demiryolu emekçileri olarak Adapazarı Vagon Fabrikası'nda çalışmaları, Sakarya Demirspor'da futbol oynayıp daha sonra teknik direktörlük yapmaları ve beni zaman zaman TCDD ve kulüp tesislerine götürmeleri büyük rol oynamıştır. Bunun yanı sıra TCDD emekçilerinin çalışma koşulları, aralarındaki güçlü bağ ve dayanışma ile tren yolculuklarında vagonların hissettirdiği o sıcak ev ortamı da üzerimde derin izler bıraktı. ​Kadıköy yakasına yerleştiğimizde ilk oturduğumuz evin Suadiye ile Bostancı arasında, şimdiki evimizin ise Feneryolu'nda olması, yolculuklarımızda treni tercih etmemize ve demiryolu tesislerinde dostlar edinmemize vesile oldu haliyle. Zamanla bu mekânlar, bizler için uğrayıp çay içtiğimiz, sohbetler ettiğimiz duraklar haline geldi. Hatta zaman zaman TCDD istasyonları üzerine yazılar yazıp, buraların durumuna dair haberler yaptığım da olmuştur. ​09 Haziran 2022 ​Kızıltoprak TCDD Emekliler Lokali'ndeyim. ​TCDD Kamu Yararına Çalışır Emekliler Sosyal Yardım Derneği Genel Başkanı Sayın Orhan Altuğ, "Hocam hoş geldiniz. Dergimizin yeni sayısı çıktı, buyrun!" diyerek günlük entelektüel beslenmeme katkıda bulunacak kıymetli bir kaynağı daha avuçlarımın arasına bırakıyor. ​Bir bardak çay içimi süresince dergi sayfaları arasında kısa bir yolculuğa çıkıyorum. Hem bir yazar hem de bir tarihçi olarak aradığım kaynak bu kez hazır. Elimdeki dergi sayfalarını karıştırırken gözüm, Cumhuriyet tarihimizin en anlamlı ve hüzünlü sembollerinden birine takılıyor... Eve geldiğimde bu bilgileri diğer kaynaklarla ve belleğimdekilerle harmanlayıveriyorum. ​Bilgi yazılmalı ve paylaşılmalı... Ben de tam olarak bunu yapıyorum. ​Atatürk'ün Vagonu ve Beyaz Tren ​Toplam 9 vagondan oluşan Beyaz Tren, "Yürüyen Köşk" gibi doğrudan Atatürk ile özdeşleştirilen Cumhuriyet döneminin en simgesel yapılarından biridir. Bu özel katarın içerisinde yer alan ve Atatürk'e tahsis edilen hususi vagon ise tarihi seyahatlerin merkezinde yer almıştır. ​Atatürk'ün ömrünün son üç yılında gerçekleştirdiği yurt içi gezilerinde kullanılan bu özel vagon, 1935 yılında o dönem Almanya sınırlarında yer alan Breslau şehrindeki (günümüzde Wrocław, Polonya) LHV Linke-Hofmann-Werke firması tarafından üretilmiştir ve 46,3 ton ağırlığındadır. Kültür Bakanlığı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından 1991 yılında "Atatürk'e ait korunması gerekli kültür varlığı" olarak tescil edilmiştir. ​Vagonun içinde; muhafız odası, banyo, yatak odası, oturma odası, kadın kompartımanı, salon ve istirahat bölümü yer almaktadır. ​Atatürk'ün vefatının ardından, 19 Kasım 1938 Cumartesi günü aziz naaşı Dolmabahçe Sarayı'ndan alınarak Sarayburnu'nda Yavuz Zırhlısı'na yerleştirilir. İzmit'e ulaştırılan naaş, burada bekleyen Beyaz Tren'in bu özel vagonundaki orta masaya törenle konulur. Naaşın çevresinde altı meşale yakılır ve altı subay kılıçlarıyla saygı duruşuna geçerek nöbet tutmaya başlar. Tümen bandosu matem marşını çalarken, saat 20.32'de tren garda toplanan mahşeri kalabalığın gözyaşları arasında Ankara'ya doğru hareket eder. ​Tren, Ankara Garı'na 20 Kasım 1938 Pazar günü saat 10.04'te varır. Naaş, garda düzenlenen resmi törenin ardından top arabasına alınarak TBMM önündeki katafalka taşınır. Ata'mızın Ankara'ya yaptığı bu son yolculukta kendisine, bu tarihi vagonun da yer aldığı Beyaz Tren eşlik etmiştir. ​Bu tarihi vagon, 1964 yılından bu yana Ankara Garı'nda bulunan **"Kurtuluş Savaşı'nda Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi"**nin yanında sergilenmektedir. ​Müzede; Atatürk'ün çok sevdiği tavla ve satranç takımı, Panama hasırı koltukları, seyahatleri sırasında dinlediği radyosu, gramofonu ve plakları ziyaretçilerin ilgisine sunulan nadide parçalar arasındadır. ​KAYNAKÇA: ​TCDD Demiryolları Dergisi (Mayıs 2022, Sayı: 38/39) ​Atatürk Ansiklopedisi ​İşte Atatürk ​Eğitim Enstitüsü Bilgileri (Söyleşiler ve Notlar) ​Fotoğraflar: TCDD Arşiv ve Yayınları