"GEZİ NOTLARIMDAN KISACA" ​Balkanlar’da Bir Osmanlı Köyü: POÇİTEL ​Nusret Karaca

"GEZİ NOTLARIMDAN KISACA" ​Balkanlar’da Bir Osmanlı Köyü: POÇİTEL ​Nusret Karaca ​Poçitel; Bosna-Hersek'in güneyinde, zümrüt yeşili Neretva Nehri’nin kıyısında, eşsiz bir doğanın kucağına gizlenmiş bir mücevher... Osmanlı mimarisinin en zarif örneklerine ev sahipliği yapan bu yerleşim yeri, günümüzde UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde koruma altında bulunuyor. ​Boşnakça Počitelj, Sırpça Почитељ olarak bilinen ve "Son Osmanlı Köyü" unvanını gururla taşıyan bu tarihi köy; dar taş sokakları, medresesi, hamamı, kervansarayı, asırlık evleri, camisi ve saat kulesiyle adeta bir açık hava müzesini andırıyor. Coğrafi olarak da Dubrovnik sınırına oldukça yakın bir başlangıç noktasında yer alıyor. ​Tarihin Taşlara Kazındığı Yer ​Köyün, ilk olarak 1383 yılında Bosna Kralı I. Stjepan Tvrtko tarafından inşa ettirildiği düşünülüyor. 15. yüzyılda (1463-1471) bir Macar garnizonu olarak kullanılan şehir, 1471 yılında Osmanlılar tarafından fethedildi. Bu fetihle birlikte Poçitel, 1713’ten 1835’e kadar bölgenin önemli bir askeri ilçe merkezi haline geldi. 1833 yılı kayıtlarına göre ise Taşlıca, Akova, Kolaşin, Mostar ve Blagay gibi önemli merkezlerle birlikte Hersek Eyaleti’ne bağlı stratejik bir nokta konumundaydı. ​Ancak 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Bosna-Hersek’te Avusturya-Macaristan İmparatorluğu yönetimi kurulunca, Poçitel o eski askeri ve stratejik önemini kaybetti. Fakat bu kayıp, onun lehine bir avantaja dönüştü: Gözlerden uzak kalan köy, günümüze kadar orijinal kentsel mimari dokusunu ve özgün yapısını korumayı başardı. ​Savaşın Yaraları ve Yeniden Doğuş ​Ne yazık ki tarih, bu güzel köyü acılardan muaf tutmadı. Poçitel, 1992-1996 yılları arasında yaşanan Bosna Savaşı sırasında, özellikle 1993 yılındaki Hırvat güçlerinin saldırılarında ağır yaralar aldı. İslam sanat ve mimarisinin 16. yüzyıla ait en nadide eserleri tahrip edildi, şehrin yerli nüfusunun büyük bir kısmı evlerinden ve yurtlarından sürgün edildi. ​Savaşın izlerini silmek amacıyla, 2000 yılında Bosna-Hersek Federasyonu tarafından "Poçitel’i Daimi Koruma Programı" başlatıldı. Bu program; zarar gören kültürel mirasın korunmasını, yıkılan binaların aslına uygun restorasyonunu ve yerinden edilen mültecilerin evlerine geri dönmesini amaçlıyor. Bu canlandırma ve ihya çalışmaları günümüzde de halen titizlikle sürdürülüyor. ​Neretva’nın serin esintisi eşliğinde dik taş merdivenleri tırmanırken, insan kendini bir zaman tünelinde hissediyor. Yolunuz Balkanlar'a düşerse, tarihin taşa bürünmüş bu asil köyüne mutlaka uğrayın. ​Gezi Tarihi: 30 Haziran 2018 Bu yazı; Balkanlar gezisi sırasında tutulan kişisel notlar, yerel halkla yapılan söyleşiler, Balkanlar Gezisi Rehberi Onur Bugariç’in anlatımları ile bosnahersek.ba ve Avrupa Rüyası kaynaklarından derlenen bilgilerle hazırlanmıştır. ​Not: Bilgiler gezi tarihindeki mevcut duruma göre edinilmiştir. ​