İSTANBUL'DA İLK TRAMVAYLAR HAKKINDA KISACA Nusret Karaca (Araştırma ve Derlemeleri)

İSTANBUL'DA İLK TRAMVAYLAR HAKKINDA KISACA Nusret Karaca (Araştırma ve Derlemeleri) Atlı tramvaylar ilk kez 1807 yılında Galler'de kullanılır. 1830'lu yıllarda ise Amerika'da kullanılmaya başlanmasıyla bu uygulama kısa sürede Avrupa başkentlerinde yayılır. Paris şehri 1852'de, Londra 1857'de, Viyana 1868'de, Brüksel ise 1869'da atlı tramvaya kavuşur. İETT'nin İstanbul yolculuğu, 1869 yılında Dersaadet Tramvay Şirketi'nin kurulmasıyla başlar. Ülkemizde ilk atlı tramvaylar ise 1871 yılında İstanbul'un en işlek caddelerinde görünür. Seferler dört hatta, dört yüz otuz atla birlikte başlar. İlk zamanlar Azapkapı'dan Taksim'e çok sayıda kişiyi taşırlar iki atla. Şişhane Yokuşu'ndan Taksim'e çıkarken yorulan bu atlar, Dingo adlı bir işletmecinin ahırında dinlendirilir; belki günde sekiz on defa. Yıllarca gün boyu birçok atın girip çıktığı bu ahırdan dolayı, günümüzde sıkça kullanılan "Dingo'nun ahırı mı, giren çıkan belli değil!" sözünün buradan geldiği söylenir. 1912 yılında Balkan Savaşı’nın başlaması üzerine İstanbul Tramvay Şirketi’ne ait tüm atlar 30 bin liraya satın alınınca, İstanbul bir yıl süreyle tramvaysız kalır. 1950'lerin sonlarına doğru tramvayların yok oluş süreci başlar. Tramvaylar artık Aksaray-Topkapı istikametinde çalışmaz olur. 1961 yılında ise tamamen kaldırılır ve Avrupa Yakası'nın İstanbul tarihi içindeki yerini alır. Son seferine çiçeklerle süslenerek ve donatılarak uğurlanırken birçok İstanbullu gözyaşı döker. Anadolu Yakası'nın ilk tramvay yolculuğu ise Üsküdar'dan Kısıklı istikametine 1927 yılında başlar; ardından Haydarpaşa'dan Moda'ya kadar uzanır. Daha sonraları 1960 yılına kadar devam eden bu tarihi seferlerin sonunu, şehrin belli başlı noktalarında açılan geniş meydanlar getirir. Kadıköy, Beşiktaş ve Karaköy Meydanları derken tramvaylar teker teker kaldırılır. Tramvay hatlarının kapatılmasından 24 yıl sonra; 1990 yılında Avrupa Yakası'nda T2 (Taksim - Tünel), 2003 yılında ise Anadolu Yakası'nda T3 (Kadıköy - Moda) hatları ile "Nostaljik Tramvay" İstanbul'a geri döner. (*) ... EK BİLGİ: Yaklaşık 150 yıl önce İstanbul'da "Atlı Tramvay", Konstantin Karapano Efendi tarafından çalıştırılmaya başlandı. (Kaynak: Fikriyat) NOT: 1871'de inşasına başlanan Karaköy-Beyoğlu arasındaki 573 metrelik Tünel, üç yıl süren inşaatın ardından 1874 yılında tamamlanmış ve 17 Ocak 1875 tarihinde görkemli bir törenle hizmete açılmıştır. Tünel, 1 Mart 1939’da millileştirilerek aynı yıl İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri Umum Müdürlüğü'ne (İETT) devredilir. (Kaynak: İstanbul Valiliği) ... (*) Kaynakça: İstanbul Gezi Notları, İETT, Büyük İstanbul Tarihi, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Etkinlik Notları, Kent broşürleri, Haliç Söyleşi ve Sohbetleri, Gazete Kupürlerinden tutulan notlar, İBB Kültür A.Ş. Söyleşileri, Fikriyat, Dergi Park, Rahmi Koç Müzesi, Kadıköy Söyleşileri, İstanbul Valiliği. Metni bu haliyle bir yerde yayımlayacak mısınız yoksa akademik/bireysel bir çalışma için mi kullanacaksınız? İhtiyacınıza göre daha resmi veya daha edebi bir tonlama da yapabilirim.