​MEVLANAKAPI HAKKINDA KISACA ​Nusret Karaca

​MEVLANAKAPI HAKKINDA KISACA ​Nusret Karaca ​Çocukluğumun ve delikanlılık günlerimin Haliç’inde geçen zamanlar benim için çok özeldir. Aidiyet duygumu anlatmak; tarihin Golden Horn’unu (Altın Boynuz) şiirlerim, yazılarım ve kitaplarım ile taçlandırmak istedim. İşte o günlerden kalmadır tarihi yarımadanın, İstanbul sur içi semtlerine olan ilgim ve merakım. ​Edebiyatla iç içe bir tarih öğretmeni olmam, bu ilgi ve merakın daha da artmasına neden oldu. Geziler, tarih söyleşileri, belgeseller, gazete ve dergiler, tanıtım bültenleri... Elime ne geçtiyse küçük notlar almış veya kitaplığımda onlar için bir yer ayırmışımdır. Zaman zaman bu elime geçenlerden seçkileri kâğıda dökmek ve paylaşmak isterim. Bugün de böyle oldu. ​Yazılarıyla, sohbetleriyle, söyleşileriyle ve rehberlikleriyle tarihi yolculuğu gelecek kuşaklara aktarmak için bizlere kaynak olan herkese teşekkür ediyorum. ​Konumu ve Mimari Yapısı ​Mevlanakapı; İstanbul'un Fatih ilçesine bağlı, sur içinde yer alan tarihi bir semttir. Güneyinde Topkapı bulunur ve Şehremini mahallesine komşudur. Sur dışında ise Merkez Efendi Külliyesi yer alır. ​Surların Geçmişi: İstanbul surlarının geçmişi antik çağlara kadar uzanır. Bu surlar son derece gelişmiş savunma duvarlarıdır. Tarihi kesin olmamakla birlikte, ilk surların yapımına İmparator II. Theodosius döneminde (408-450) başlanmıştır. Surların toplam 27 kapısı bulunurken, Fatih Sultan Mehmet zamanında surlarda üç kapı daha açılmıştır. ​Kapının Ölçüleri: Sur kapısı ilk olarak 11.70 metre yüksekliğinde ve 5.80 metre genişliğinde yapılsa da Bizans döneminde genişliği 3.12 metreye, yüksekliği ise 4.20 metreye düşürülmüştür. Ön sur geçidinin 5. yüzyıldaki durumu, Mevlanakapı'da az çok korunmuştur. ​İsim Tarihçesi ve Geçmişi ​Araştırmacılar, Mevlanakapı'nın tarihinin İstanbul'un kara surlarının tarihiyle birlikte ele alınması gerektiğini belirtirler. Semt, tarih boyunca farklı isimlerle anılmıştır: ​Region: Bizans dönemindeki ilk adıdır. ​Rus Kapısı: 9. yüzyılda bir kısım Rus’un Eyüp semtine yerleşmesi ve şehre sadece bu kapıdan girme izinlerinin olması nedeniyle bu ismi almıştır. ​Kırmızı Fırka Kapısı: Kapının iç tarafında, o dönemki fırkaya (tümene) mensup olanların adlarının bulunmasından dolayı bu şekilde adlandırılmıştır. ​Mevlanakapı: Semt, asıl adını 1597 yılında kapının hemen karşısına Yenikapı Mevlevihanesi yapılınca almıştır. ​Doğal Afetler ve Tarihi Dönemeçler ​Mevlanakapı, İstanbul'un en eski semtlerinden biri olarak tarihi süreçte büyük depremler ve yangınlar atlatmıştır: ​1766 Depremi: Semtteki en büyük sarsıntı bu dönemde yaşanmıştır. ​1782 Yangını: Semt, tarihinin en büyük yangınını bu yılda görmüştür. 65 saat süren yangında tam 20.000 bina tahrip olmuş; Ayakapı ile Odunkapısı arasında yer alan tüm evler küle dönmüştür. ​1855 Depremi: Surlarda büyük çatlaklar oluşmuştur. ​Mevlevihane’nin Önemi: 17. ve 18. yüzyıllarda Mevlevihane'nin padişahlar ve sadrazamlarla arası zaman zaman açılmıştır (Sultan IV. Murat ve II. Abdülhamit dönemlerinde olduğu gibi). Buna karşın Mevlevihane, Cumhuriyet'in kurulma sürecinde de önemli roller üstlenmiştir. ​Semt; Şeyh Gâlib, Itrî, İsmail Dede Efendi, Tâhirü'l-Mevlevî ve Keçecizâde Fuad Paşa gibi tarihe yön veren önemli şahsiyetlerin yetişmesine vesile olmuştur. ​MEVLANAKAPI'DAKİ TARİHİ ESERLER ​Semt, dini ve mimari yapılar açısından oldukça zengin bir envantere sahiptir: ​Camiler ve Mescitler ​Hacı Evliya Camii (Mevlanakapı Camii / Evliya Camii) ​Odabaşı Behruz Ağa Camii ​Hasırcı Mescidi (Kâtip Murad Mescidi) ​Mimar Acem Camii ​Veledi Karabaş Camii ​Yenikapı Camii ​Peyk Dede Mescidi ​Medreseler ve Tekkeler ​Saydıcenan Kalfa Medresesi ​Kaledipli Ahmed Efendi Tekkesi ​Kılıççı Mehmed Efendi Tekkesi ​Peyk Dede Tekkesi ​Dursun Mehmed Efendi Tekkesi ​Kalancı Baba Tekkesi ​Mimar Acem Tekkesi ​Hasan Kurumi Efendi Tekkesi ​Arab Hasan Efendi Tekkesi ​Kalci Mehmed Efendi Tekkesi ​Şeyh Mehmed Efendi Tekkesi ​Yenikapı Mevlevihanesi ​Çeşmeler ve Su Yolları ​Mehmed Kethüda Çeşmesi ​Ali Paşa Çeşmesi ​Hacı İbrahim Çeşmesi ​Evliya Çeşmesi ​Silahtar Kethüdası Mustafa Ağa Çeşmesi ​Mahpeyker Kösem Valide Çeşmesi ​Turunçlu / Hekimoğlu / Koca Mustafa Paşa / Kasım Ağa / Ebussuud / Saray Çeşme Su Yolları ​Türbeler ​Ali Örfi Hz. Türbesi ​Abdülbaki Dede Hz. Türbesi ​Osman Selahaddin Efendi Hz. Türbesi ​Sani Ahmed Efendi Hz. Türbesi ​Tahir'ül Mevlevi (Olgun) Hz. Türbesi ​Not: Metindeki "Fırka" kelimesi askeri terim olarak tümen, siyasi terim olarak ise parti anlamına gelmektedir. Buradaki kullanım askeri içeriklidir. ​Kaynaklar: Tarihi gezi, sohbet ve söyleşiler, rehber bilgileri, dergi ve tanıtım broşürleri notları; 2010 İstanbul Avrupa Kültür Başkenti Etkinlikleri; Kentim İstanbul 2003 (İ.B.B. Kültür Araştırmaları Yayınları - İstanbul'un Semtleri); Feyza Bayındır, Ümit Meriç, Necdet Sakaoğlu, S. Faruk Güncüoğlu, Aysu Uzsayılır Kara, Sümeyra Saraç, M. Ali Gürsoy. ​Mustafa Balkan-Pusula Gazetesi 22 Kasım 2017