Şehrin İçinden: İNCİLİ KÖŞK ÜZERİNE KISACA Nusret Karaca (Gezi-Araştırma ve Derlemeleri)

Şehrin İçinden: İNCİLİ KÖŞK ÜZERİNE KISACA Nusret Karaca (Gezi-Araştırma ve Derlemeleri) Sarayburnu’ndan Haliç kıyısında Ayvansaray’a, Yedikule’den Topkapı’ya uzanan İstanbul Surları, Bizans İmparatoru II. Theodosius tarafından yaptırılmıştır (408-450). İncili Köşk, İstanbul’da Topkapı Sarayı’na ait bir bölümdür. 16. yüzyılda (1588-1591) III. Murad döneminde, Sadrazam(+) Koca Sinan Paşa tarafından Mimar Davud Ağa'ya, Cankurtaran'daki surların üzerine, balıkhane ve değirmen kapıları arasına yaptırılmıştır. Sahil köşkleri dizisinin en önemli yapılarından biridir. Sinan Paşa Köşkü ve Çayır Köşkü olarak da bilinir. İncili Köşk ismini, kubbesine asılmış inci püsküllü toplardan alır. Bu köşkün ahşap olan bölümü 1863 yılında yanmıştır. II. Mahmud döneminde Rumeli ön plana çıkınca köşk iyice unutulur. Rumeli Demiryolu Sirkeci’ye doğru tasarlandığı için Sultan Abdülaziz, demiryolunun sahilden ve sarayın bahçesinden geçirilmesine izin verir. Bu durum, kıyıda bulunan kasır ve saraylarla birlikte bu köşkün de yok edilmesine yol açar. Abdurrahman Şeref, Galib Paşa’nın serkurenâlıkta(×) bulunduğu sırada fazla masraflara sebep oldukları gerekçesiyle köşkleri yıktırdığını yazar. Köşkün şimdi yalnızca alt tabanı mevcuttur. III. Murad bu köşkü çok sevmiştir. Kendisinin, Ayazma'ya eğlenmeye giden Rumları seyrettiği ve bundan mutluluk duyduğu belirtilir. Bir rivayete göre de Padişah III. Murad rahatsız olduğu bir gün köşkteyken, İskenderiye’den Osmanlı donanması dönmektedir. Gelenek üzerine kadırgalar sarayın önünden geçerken, sarayı selamlamak için top atışı yaparlar. Top atışları üzerine köşk umulmadık bir biçimde sarsılır. Donanma daha önce yüzlerce kez saray önünden geçmiş ve yüzlerce kere de sarayı selamlamak için top atışı yapmıştır. Bunların hiçbirinde hiçbir şey olmamıştır. Ancak ilk kez böyle bir durumla karşılaşılmıştır. Bu sarsıntıda Padişah'ın önünde oturduğu pencerenin camları kırılır. Hasta olan Sultan III. Murad bu durumu hayra yormaz ve çevresine, ”Bizim bu köşke son gelişimize işaret olsa gerek,” der. Dediği gibi de olur; bir daha köşke gelemez. Çünkü birkaç gün sonra vefat eder.(*) (+) Sadrazam: Osmanlı İmparatorluğu'nda padişah adına devlet işlerini yöneten en yüksek derecedeki devlet adamı. (×) Serkurenâ: Başmabeyinci. Başmabeyinci: Mabeyncilerin başı. Mabeynci: Osmanlı döneminde, padişahın dışarıyla olan ilişkilerine bakan, onun buyruklarını ilgililere bildiren, kimi kişilerin dileklerini de padişaha ileten görevli. (*) Kaynakça & Atıflar: İstanbul Gezilerim, Eyüp Lisesi Sanat Tarihi dersleri, Eğitim Enstitüsü Sanat Tarihi dersleri, Kent gezi rehber bilgileri, İ.B.B. Kültür A.Ş. Etkinlikleri (Yayınlar), Tarih Sohbet ve Söyleşileri, TDV İslâm Ansiklopedisi, Marin Mimarlık, Milli Saraylar, Tarih Terimleri Sözlüğü.