"Şehrin İçinden: İstanbul Gezi ve Araştırmalarımdan Kısa Notlar" VALENS / BOZDOĞAN SU KEMERİ Nusret Karaca

"Şehrin İçinden: İstanbul Gezi ve Araştırmalarımdan Kısa Notlar" VALENS / BOZDOĞAN SU KEMERİ Nusret Karaca Hadrianus veya Bozdoğan Kemeri olarak da bilinen Valens Su Kemeri’nin antik dönemdeki uzunluğu yaklaşık 971 metre idi. Günümüzde ayakta kalan bölümü yaklaşık 625 metredir. Şehrin su sorununu gidermek amacıyla yapılmıştır. Tam yapılış tarihi ve "Bozdoğan" adını nasıl aldığına dair kesin bir bilgi yoktur. Adın, Fatih döneminde suyun bu kemerle geldiği mahalleye yerleşen "Bozdoğanlılar"dan geldiği rivayet edilir. İmparator Valens yönetimi sırasında, 364-378 yılları arasında yapıldığı bilinen kemer, Geç Roma ve Bizans dönemine ait önemli bir yapıdır. Roma İmparatoru Hadrianus zamanında, 123 yılı civarında İstanbul’da birtakım su tesislerinin yapıldığı bilinmektedir. Ancak Bozdoğan Kemeri’nin bunlarla ne kadar ilgili olduğu net olarak anlaşılamamaktadır. Bozdoğan Kemeri, şehrin üçüncü ve dördüncü tepeleri olan Fatih ile Beyazıt arasındaki çukur sahada uzanmaktadır. Dışarıdan gelen suyun Beyazıt’taki başhavuza akmasını sağlamaktaydı. Zaman içinde yıpranan kemere; Fatih Sultan Mehmet, Sultan II. Bayezid ve Kanuni Sultan Süleyman dönemlerinde eklemeler yapılmıştır. Kemerin doğu bölümü, Sultan II. Mustafa tarafından 1109 / 1697-98 yılında tamir ettirilmiştir. Bu münasebetle, tarih beyti “Şâd-âb kılıp âlemi izzile Sultan Mustafâ / Bâlâ-yı tâk-ı serbülend mâü’l-hayâta nâvedan” olan beş satırlık bir kitâbe, kuzey cephesinde 45. payenin yüzüne konulmuştur. Günümüzde kemerin sağlam kalan bölümü, Saraçhane - Atatürk Bulvarı üzerindedir. 15 asır boyunca kentin önemli su naklini gerçekleştiren bu tarihi yapı, son büyük tamiratını 11. yüzyılda görmüş; 1988 yılında da İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından onarılmıştır. Yapıda Roma, Bizans ve Osmanlı etkileri bir arada görülür.(*) NOTLAR: 117-138 yılları arasında hüküm süren Hadrianus, Roma İmparatorluğu’nun en uzun süre tahtta kalan imparatorlarındandır. Birçok reform yapmıştır. Not:Valens Su Kemeri'ne "Bozdoğan" adını tek bir kişi veya özel bir merasim vermemiştir; bu isim, Osmanlı döneminde halk dilinde zamanla ortaya çıkan ve eski haritalarda geçen "Bozulgan Kemer" gibi halk söyleyişlerinin evrilmesiyle yerleşmiştir. ... Bozdoğan: Ateşli silahların icadından önce atlı veya yaya askerler tarafından kullanılan, ağaç saplı ve baş kısmı demir, pirinç veya bakırdan yapılan bir tür eski savaş sopası (topuz) anlamina gelir Anadolu'ya göç eden boylar arasında "Bozdoğan" boyunun da olduğu,bunun tarihi kaynaklarda belirtildiği söylenir. (*) KAYNAKLAR Kent gezilerim sırasındaki kısa notlar; İstanbul Kent Tarihi, mekân tanıtım broşür ve kitapları; çeşitli yazılardan okuduklarım ve aldığım notlar. İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Etkinlikleri, Cultural Atlas of Istanbul( İstanbul Kültür Atlası), İ.B.B. Kültür A.Ş. Yayınları, 2003 - Kentim İstanbul, TDV İslâm Ansiklopedisi, T.C. Fatih Kaymakamlığı, Doğu-Batı Yayınları,Sözlük.